Travmaya Uğramış Çocuğa Nasıl Davranmalı?

Travma, günlük hayatın işleyişini bozan, aniden gelen ve başa çıkmakta zorlanılan olaylardır. Deprem, sel gibi doğal felaketler, savaşlar, cinsel ya da fiziksel saldırıya uğrama, işkence, cinsel taciz, çocuklukta yaşanan istismar, kazalar, yaşamı tehdit eden bir hastalığın tanısının konması, tehlikeli bir olaya tanık olmak gibi zorlayıcı ve kişinin başa çıkma yeteneğini aşan olaylar ruhsal açıdan travmatik olaylardır.

Kişi gerçek bir ölüm veya ölüm tehdidi, yaralanma,  kendisinin veya başkasının fiziksel bütünlüğüne karşı tehdit yaşamış veya böyle bir olayla karşı karşıya gelmiş ve bu olay karşısında aşırı korku, çaresizlik tepkileri verebilir.

Travmaya uğramış çocukla karşılaştığımızda nasıl davranmalı? Ebeveynler ve Öğretmenler nelere dikkat etmeli?

  1. Çocuğun yaşadığı travmatik deneyim sonrası öncelikli olarak çocuğun ihtiyacı olan güvenlik, barınma, aile üyeleri ile birlikte olma gibi temel ihtiyaçlar giderilmelidir. Çocuğun günlük rutinini mümkün olduğunca devam ettirmeye özen gösterilmelidir.
  2. Yaşadığı travmatik deneyimden dolayı çocuk kendini diğerlerinden farklı hissedebilir. Telafi amacı ile çocuğa özel ve ayrıcalık sağlanarak diğer çocuklardan ayrı tutulmamalıdır. Güven ve istikrar duygusu bu şekilde korunabilecektir.
  3. Çocuğun anlattığı olay dikkate alınmalı, önemsenmeli asla küçümsenmemelidir. Gerçek olup olmadığı ile ilgili sorgulamalardan kaçınılmalıdır. Çocuğun anlattığı her şey doğru kabul edilmelidir. Aksi halde çocuk söylediklerine inanılmayacağını düşünerek susacaktır.
  4. Çocukla konuşurken açık ve örtük olmayan bir iletişim tercih etmeye çalışın. Semboller çocukların daha çok kafasını karıştıracaktır.
  5. Konuşurken ona güvenli bir ortam sunmaya çalışın. Çocuğun hissettiği duygulara odaklanın. Kendini suçlu, yalnız, sorumlu hissetmesi normaldir. Yaşadığı olayın onun hatası olmadığını anlamasına yardımcı olun. Çocuğu dinlerken ortaya çıkabilecek yanlış anlama ve çıkarımlar düzeltilmelidir.
  6. Her çocuk travma sonrası farklı tepkiler gösterir. Kimisinde öfke, şiddet, inkar, suçluluk görülürken kimisi içe kapanıp yalnızlaşabilir. Çocuk bazen olayın veya yaşattığı duygunun tekrar etmesinden korktuğu için susabilir.
  7. Çocukların olayı anlatmaları, kendilerini ifade edebilmeleri ve hissettiği duyguları dışa vurmaları için farklı materyaller kullanılabilir. Oyuncaklar, kuklalar, resim yapabileceği sanatsal malzemeler, resimli terapötik kartlar, kum ve kil harika dışavurum araçları olabilirler. Konuşmadan bu araçlarla çocuk duygularını yansıtabilir. Bu tarz uygulamalar onu en az konuşmak kadar rahatlatacaktır.
  8. Travma yaşamış bir çocuk sık sık kabus görebilir. Olayı anlattıkça veya dışa vurdukça kabuslarda azalma görülebilir. Bunun için zaman verin.
  9. Travmatik olaylar çocukları fiziksel olarak da etkiler. Olay sonrasında iştahsızlık, karın ağrısı vb fiziksel belirtilere dikkat etmek gerekir.
  10. Çocuklarımıza, yaşamda kötü olaylarla karşılaşılabileceği, fakat bu olaylar karşısında savunmasız olmadıkları, kendilerini koruyan ve güvende olmaları için uğraşan insanlar (anne, baba, polis, itfaiye vb) olduğu konusunda bilgi verebiliriz.
  11. Son olarak çocuğunuzun terapiye ihtiyacı olup olmadığını anlamak için profesyonel bir yardım almak faydalı olacaktır.
Kaynaklar:

Margaret M. Holmes. (2013). Çok Kötü Bir Şey Oldu. Okuyan Us Yayınları

Mental Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El kitabı Dördüncü baskı (1994) – DSM IV-Amerikan Psikiyatri Birliği

1 thought on “Travmaya Uğramış Çocuğa Nasıl Davranmalı?”

  1. Çok yararlı bir yazı olmuş, teşekkür ediyoruz.
    Çocuklarda korku, gece odalarında yatamama gibi sorunlarla ilgilide yazılarınızı bekliyoruz.

Bir Cevap Yazın